100×100 MIECZYSŁAW NIEDZIAŁKOWSKI (1893-1940)
Mieczysław Niedziałkowski “Mek” (1893-1940), jeden z czołowych działaczy PPS w 20-leciu międzywojennym. Był jednym z najmłodszych posłów niepodległej Polski i jednym ze współautorów ordynacji wyborczej do Sejmu Ustawodawczego oraz projektu Konstytucji Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej przygotowanej przez rząd ludowy Jędrzeja Moraczewskiego.
Urodził się 19. września 1893 roku w Wilnie, w rodzinie inteligenckiej, o tradycjach niepodległościowych. Dwóch jego stryjów poległo w powstaniu styczniowym. Jego ojciec w młodości należał do Międzynarodowej Socjalno-Rewolucyjnej Partii Proletariat (I Proletariat), a po roku 1907 był wiceprezydentem a potem prezydentem Wilna. Młody Mieczysław już podczas nauki w gimnazjum założył Związek Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej, był także jego przewodniczącym. W 1910 wszedł do centralnego komitetu ZPMN. Podczas studiów prawniczych w Petersburgu, podjętych w 1912 roku, został prezesem Związku Młodzieży Postępowej, a po utworzeniu pod koiec tego roku Unii Stowarzyszeń Polskiej Młodzieży Postępowo-Niepodległościowej wszedł w skład Biura Wykonawczego dla stowarzyszeń działających w Cesarstwie Rosyjskim.Był już wtedy członkiem PPS, którym został został w wieku 17 lat.
Jako 25-latek był jednym z najmłodszych posłów niepodległej Polski.
“Kiedy w dniu 10 lutego 1919 zebrał się w Warszawie Sejm Ustawodawczy, domu swego ojczystego jedyny pan i gospodarz, u stołu prezydialnego zasiadł jako jeden z sekretarzy Mieczysław Niedziałkowski. Miał wówczas 25 lat, dokładnie tyle, ile pierwsza ordynacja wyborcza zakreślała jako cenzus wieku dla biernego prawa wyborczego.” pisał w biogramie “Meka” Adam Ciołkosz, według którego dla tow. “Meka” przez całe międzywojnie najważniejsze były Polska i Socjalizm.
Trzy lata później gdy nakładem Księgarni Robotniczej ukazywała się “Ordynacja wyborcza do Sejmu i Senatu” z lipca 1922, wstęp do tej publikacji napisał Niedziałkowski. Przekonywał w nim, że dzięki wolnym wyborom łatwiej będzie osiągnąc cel nadrzędny klasy robotniczej, czyli socjalizm.
“Powszechne, równe, tajne, bezpośrednie i stosunkowe [propocjonalne] prawo wyborcze zapewnia klasie robotniczej i w ogóle warstwom ludowym wpływ coraz większy, w miarę wzrostu świadomości, na sprawy państwowe, na ustawodastwo, na działalnośc rządu. Walka o cel ostateczny, o Socjalizm, zostaje niezmiernie ułatwiona, droga ku niemu – skróconą.
Klasy posiadające rozumieją doskonale niebezpieczeństwo jakie z tego wynika. Próbują mu tez stawić czoło za pomocą ograniczeń wszelkiego rodzaju, wprowadzanych do prawa głosowania. Przez cały XIX wiek wstrzymywano kurczowo na Zachodzie jego postępy. Tu głosować mogli tylko ludzie opłacający wysoki podatek dochodowy, albo posiadający majątek osobisty.(…) W polsce Rząd Ludowy Jędzrzeja Moraczewskiego dekretem z dnia 6. grudnia 1918 roku, wprowadził jedno z najbardziej demokratycznych praw wyborczych na świecie.”
Niedzialkowski w dwudziestoleciu międzywojennym był także redaktorem pism “Przedświt”, “Trybyna” i Robotnik”, którego został naczelnym w maju 1927, po śmierci Feliksa Perla. W jednym z tekstów pisał:
“Czy można sobie wyobrazić socjalizm niedemokratyczny? Z pewnością nie!… Toteż państwo socjalistyczne będzie musiało być państwem demokratycznym… Dyktatura partii komunistycznej, zakaz mówienia, myślenia, działania innego niż życzy sobie partyjny komitet centralny, nie jest postępem, lecz cofnięciem życia społecznego wstecz. Robi ona z ludzi niewolników. Socjalizm nie wyrośnie z nędzy, ani z niewoli, ani z terroru. Socjalizm nie może być niewolą dla narodu, przeciwnie, oznacza jego ostateczne wyzwolenie”.
W 1930 został członkiem Tymczasowego Komitetu Wykonawczego Centrolewu. Jego nazwisko było na liście polityków przeznaczonych do aresztowania i osadzenia w Brześciu, jednak ostatecznie został z niej wykreślony.
Po agresji hilerowskich Niemiec na Polskę współorganizował Robotniczą Brygadę Obrony Warszawy i był członkiem Komitetu Obywatelskiego przy Dowództwie Obrony Warszawy. Po klęsce wrześniowej był jednym z polityków PPS, którzy zdecydowali o zawieszeniu partii i uczestniczył w rozpoczęciu działalności konspiracyjnej PPS-WRN. Jak pisał Jan Mulak mniej interesowały go sprawy partyjne , a bardziej “…myślał o odbudowaniu wojska i demokratyzacji korpusu oficerskiego oraz o utworzeniu reprezentacji politycznej, która zapełniłaby lukę powstałą wskutek klęski i ucieczki rządu”.
Zanim został aresztowany przez gestapo 23 grudnia 1939 kontaktował się z Norbertem Barlickim i Stanislawem Dubois, którzy budowali reprezentację konspiracji socjalistycznej poza WRN. Niedziałkowski był wówczas Komisarzem Cywilnym przy komendancie Służby Zwycięstwu Polski, gen. Michale Karaszewiczu-Tokarzewskim, gdy doszło między nimi do jednego ze spotkań.
Jan Mulak: “Dubois nie był przekonany o szczerości demokratycznych intencji kierownictwa, mieniącej sę oficjalną, organizacji wojskowej. Raziło go pełne i bez zastrzeżeń poparcie Niedziałkowskiego dla SZP. Po spotkaniu Dubois z pewnym rogoryczeniem wyraził się o Niedziałkowskim. do swego zaufanego: ‘on nie siedział w polskim więzieniu, nie został skazany tak jak ja i Ciołkosz na trzy lata, Barlicki na dwa i pół. Zapomniał o więzieniu w Brześciu i Berzezie Kartuskiej. Ja o tym zapomnieć nie mogę’ “.
Niedziałkowski został zamordowany przez Niemców w ramach akcji AB, mającej na celu eksterminację polskiej inteligencji. Rozstrzelano go w masowej egzekucji w Palmirach 21 czerwca 1940.
Cytat na grafice “Przez demokrację do socjalizmu, bo socjalizm to nie tylko chleb dla wszystkich, to także wolność dla wszystkich, a wolność nie jest mniej ważna niż chleb”, to powiedzenie Karla Kautsky’ego często używane przez Niedziałkowskiego.
Fanty z Mieczysławem Niedziałkowskim tutaj:
https://lewackaszmata.pl/?s=niedzia%C5%82kowski&post_type=product
