Opis

Historia Bundu (Ogólnożydowskiego Związku Robotniczego na Litwie, w Polsce i Rosji) to ponad pół wieku walki o prawa żydowskiej klasy robotniczej, świecką kulturę jidysz i socjalizm bez dyktatury.

Bund odrzucał syjonizm (emigrację do Palestyny) jako utopię, głosząc hasło Dojkajt („tutajszość”) – walkę o lepsze życie tam, gdzie Żydzi mieszkają od wieków.

Partia została założona 7 października 1897 roku w Wilnie jako organizacja zrzeszająca żydowskich robotników w Imperium Rosyjskim.
Bund stał się masową siłą, organizując strajki i oddziały samoobrony przed pogromami. W Łodzi bundowcy ramię w ramię z PPS brali udział w krwawych starciach z caratem podczas powstania łódzkiego.
W niepodległej Polsce Bund stał się najpotężniejszą żydowską partią robotniczą. Choć nie wprowadził posłów do Sejmu, dominował w radach miejskich (m.in. w Warszawie i Łodzi) oraz w żydowskich związkach zawodowych.
Partia budowała państwo w państwie. Prowadziła sieć świeckich szkół CYSZO z językiem jidysz, organizacje młodzieżowe (Cukunft), kobiece oraz sportowe (Jutrznia).
Bundowcy ściśle współpracowali z polskimi socjalistami PPS, wspólnie walcząc z antysemityzmem i faszyzmem.

Bund był jedną z kluczowych sił tworzących Żydowską Organizację Bojową (ŻOB). Po śmierci Mordechaja Anielewicza dowództwo nad powstaniem w getcie przejął bundowiec Marek Edelman. Przedstawiciel Bundu w Londynie, Szmul Zygielbojm, popełnił samobójstwo w 1943 roku, chcąc zaalarmować świat o trwającej zagładzie Żydów.

Po wojnie partia wznowiła działalność w Polsce, wchodząc m.in. do Centralnego Komitetu Żydów w Polsce. W obliczu stalinizacji kraju komuniści zmusili partię do rozwiązania. Bund przestał istnieć w Polsce 16 stycznia 1949 roku.