Opis

Klerykalizm i konkordat w polskiej szkole, dykatura a wychowanie, szkoła wg polskich socjalistów. Fragmenty wystąpienia posła PPS Zygmunta Piotrowskiego z 6 lutego 1930.
„Nadzór państwowych władz szkolnych nad klerykalizmem wojującego kościoła w Polsce jest dotąd, naszem zdaniem, za słaby. I sądzę, że nie tylko już w imieniu P.P.S., ale i całej demokratycznej lewicy stwierdzę, że zwłaszcza ten klerykalizm najnowszego typu, sanacyjny klerykalizm, święci dziś w całej Polsce triumf. Konkordat, którym została związana Polska z Rzymem, nakłada, oprócz wielkiego haraczu materialnego, także haracz w postaci wtrącania się obcego jakby państwa w dziedzinę wychowania szkolnego. I my tutaj z tej trybuny chcemy stwierdzić, że nie pozwolimy i użyjemy wszelkich środków, aby nie było nawrotu do tych nieszczęsnych czasów z końca XVIII wieku, kiedy klerykalizm, głównie jezuityzm zgubił dawną Rzeczpospolitą Polską, kiedy nawet odruch szlachetny Komisji Edukacyjnej nie zdołał narodu uratować przed zgubą i upadkiem.”
Dykatura a wychowanie
„Nasza Konstytucja oparta na demokratycznych podstawach nakłada na ogół obywateli obowiązki i wszystkim nadaje równe prawa. Szkoła ma więc zadanie przygotować najszersze rzesze obywateli do tej pracy obywatelskiej, do pracy zorganizowania i gospodarowania Państwem. Mówię o tem już nie z punktu widzenia politycznego, ale właśnie wychowawczego. Doprowadzić to może do rezultatów najgorszych. Obywatel może śledzić co najwięcej jeszcze przejawy życia, ale nie będzie wchodzić w treść życia i obojętnieje, traci wiarę we własne siły. To zobojętnienie w życiu polskiem na zagadnienia polityczne tworzy zabójczą atmosferę. I dlatego także z wychowawczych przesłanek wychodząc, my, polscy socjaliści, jesteśmy przeciwnikami obecnego systemu rządzenia.”
Przeciw politycznym rugom.
„Obecnie p. Minister do nauczycieli stosuje polityczne rugi. Nauczycielstwo demokratyczne i niezależne od Sanacji przenosi się rzekomo dla „dobra szkoły”. (…) nauczyciele jeśli nie są sanatorami, nie mogą wypełniać swych obywatelskich obowiązkow w wielu miastach. Nawet dochodzi do tego, że ma się wglądać w życie prywatne w życie domowe nauczyciela. To przypomina już najgorsze minione czasy zaborcze. Ta sprawa jest głośną w Małopolsce, podobno jeszcze w toku są dochodzenia, ale już usunęło się wicekuratora, który temu się sprzeciwił, a poprzednio już Ministerstwo usunęło zdolnego, zasłużonego inspektora w Krakowie, w sposób który nie licuje z godnością obowiązującą dla metod Ministerstwa.”
Polska a kler
„Państwo z podatków obywateli ma wydać w roku najbliższym na płace dla duchownych różnych wyznań aż 26.237.000 zł. W imię suwerenności Państwa, znając odstraszające skutki rozpasania kleru w XVIII wieku i zgubne tego rezultaty, przeciwstawiamy się z całą siłą temu, żeby kler za pieniądze podatkowe uprawiał politykę w kościele, a w szkole wrogo nastrajał dzieci względem rodziców poglądów niezależnych. A ostatnio jesteśmy świadkami rozpętania specjalnej kampanii nacjonalistycznej i demagogii klerykalnej.”
Nasz ideał szkoły
„(…) my, socjaliści, nie chcemy polityki w szkole, chcemy odpolitykować szkołę, chcemy odklerykalizować szkołę. (…) trzeba zmienić,aby szkoła nie paczyła charakterów młodzieży, ale uczyła myśleć, w życie wprowadzała. Ze szkoły winien zniknąć duch policyjny, rygorystyczne regulaminy, autorytety i kara, ażeby powstawała radość z nauczania. Dla wszystkich warstw, dla najbiedniejszych winne wszystkie szkoły i uczelnie stać otworem. Nauczycielstwo musi zrozumieć, że przez zreformowanie szkoły i jego socjalne położenie się polepszy. Rodzice winni się interesować, jak i co się dzieje w szkole i czego się uczy dziecko. Naszem zadaniem jest, aby szkoła wychowała nowe, silne, pogodne pokolenie obywateli, myślących samodzielnie, rozumnych obywateli, przepojonych ideałami społecznemi. Tak wykształcony i wychowany obywatel będzie gwarancją siły narodu i swego Państwa, a równocześnie godzien będzie stanąć w wielkiej rodzinie wolnych narodów, wnosząc wielkie walory do ogólnej skarbnicy ludzkości.”
Zygmunt Piotrowski (1891-1940) – działacz i poseł PPS, historyk, publicysta, współtwórca TUR, ofiara zbrodni katyńskiej.
Mowa sejmowa wygłoszona została 6.02.1930 w jego 39 urodziny.
Całość wystąpienia ukazała się w druku w broszurze „Państwo a wychowanie”